भारत विश्व राजनीति र अर्थतन्त्रको नयाँ केन्द्रका रूपमा उभिँदै गएको संकेत पछिल्ला रणनीतिक सम्झौताहरूले दिएका छन्। प्रतिरक्षा, प्रविधि, दुर्लभ खनिज र आपूर्ति शृंखला क्षेत्रमा भारतको भूमिका अब ‘साझेदार’ मात्र नभई “नेतृत्वकर्ता” बन्न थालेको भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा चर्चा बढेको छ।

भारत र फ्रान्सबीच अत्याधुनिक ह्यामर (HAMMER) एयर–टु–सरफेस मिसाइल संयुक्त रूपमा उत्पादन गर्ने सम्झौता भएको छ। यो सम्झौताले भारतको रक्षा उत्पादन क्षमतामा गुणात्मक परिवर्तन ल्याउने मात्र होइन, उसको निर्यात शक्ति समेत बलियो बनाउने विश्लेषकहरूको भनाइ छ। यसले भारतलाई विश्वका प्रमुख रक्षा निर्यातक मुलुकको सूचीमा माथि उकास्ने स्पष्ट संकेत दिएको छ।

यसबाहेक, भारत–अष्ट्रेलिया–क्यानडा बीच नयाँ त्रिपक्षीय प्रविधि र नवाचार गठबन्धन गठन गर्ने सहमति भएको छ। यो गठबन्धनले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स, सेमिकन्डक्टर, स्वच्छ ऊर्जा र डिजिटल पूर्वाधार क्षेत्रमा संयुक्त अनुसन्धान तथा लगानी प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य राखेको छ। विज्ञहरूका अनुसार यो चीनको एकाधिकार चुनौती गर्न पश्चिमी लोकतन्त्रहरूद्वारा भारतलाई ‘प्रविधि हब’ बनाउने रणनीतिक प्रयास हो।

भारतले हालै दुर्लभ खनिज (रेयर अर्थ) उत्पादन र प्रशोधन क्षेत्रमा ठूलो लगानी योजना अघि सारेको छ, जसले चीनमाथिको विश्व निर्भरता घटाउने वैकल्पिक आपूर्ति मार्ग तयार गर्न सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। युरोप, अमेरिका र जापानसमेत यस योजनासँग सहकार्य गर्न इच्छुक देखिएका छन्।

G20, QUAD र अन्य बहुपक्षीय मञ्चमा भारतको सक्रियता र स्पष्ट दृष्टिकोणलाई विश्व नेताहरूले खुलेर प्रशंसा गरेका छन्। विशेषगरी आत्मनिर्भरता, समावेशी विकास र सुरक्षित अन्तर्राष्ट्रिय व्यवस्थाको पक्षमा भारतले राखेको अडान विश्वव्यापी बहसको केन्द्रमा पुगेको छ।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार भारत अब केवल दक्षिण एशियाको शक्ति होइन, विश्व रणनीतिक सन्तुलनको निर्णायक खेलाडी को रूपमा उदाउँदैछ — जसको प्रभाव नेपालसहित सम्पूर्ण क्षेत्रीय राजनीति र अर्थतन्त्रमा पर्न सक्ने निश्चित छ।
 

भारत र फ्रान्स